Elegante inzichten

Dit verklaart alles van Edge.org

  • Door: Noorderlicht Recensie Team - Gijs Reudink (Noorderlicht)
Categorieën:
Mens & Maatschappij
Dit verklaart alles
Vergroten
Dit verklaart alles

Elk jaar stelt Edge.org, de virtuele wetenschappelijke denktank, één vraag centraal. Deze keer resulteert dat in een bundel vol artikelen waarin steeds een simpel, niet voor de hand liggend idee een verklaring geeft voor een complexe serie verschijnselen.

Dit verklaart alles
Zoom
Dit verklaart alles

In 1963 publiceerde C.P. Snow het essay “The Two Cultures: A closer look” (een uitbreiding van de eerste versie uit 1959). Hij beschrijft daarin hoe in zijn tijd de literaire wereld en de wereld van de wetenschap twee gescheiden domeinen waren. De literaire wereld refereerde aan zichzelf als “de intellectuelen”. Wetenschap was dan ook niet sterk vertegenwoordigd in de gezaghebbende “intellectuele” publicaties van die tijd. Snow voorzag het ontstaan van een “derde cultuur”, waarin de wetenschappers en intellectuelen met elkaar in contact en debat zouden treden.

John Brockman is voorman van de Edge.org beweging. Hij stelt dat de “derde cultuur” de afgelopen jaren (uiteindelijk) is ontstaan, maar in een andere vorm dan Snow voorspelde. Wetenschappers en intellectuelen zijn niet nader tot elkaar gekomen maar wetenschappers zijn direct met hun publiek gaan communiceren. Eind jaren ’90 is met het open internet als katalysator een nieuwe dynamiek ontstaan, onafhankelijk van de kaste van journalisten en gespecialiseerde tijdschriften.

Edge.org is sinds die tijd een van de platforms waarop wetenschappers hun ideeën presenteren en toetsen. Elk jaar stelt de virtuele denktank één vraag centraal, waarop wetenschappers van diverse pluimage een kort antwoord formuleren en aan Edge.org aanbieden. Hieruit wordt een selectie gemaakt en in boekvorm gepubliceerd. De vraag die in deze editie centraal staat luidt als volgt: Wat is uw favoriete diepzinnige, elegante of mooie verklaring? De artikelen geven elk 'een simpel, niet voor de hand liggend idee als verklaring voor een complexe serie verschijnselen.'

Geen logische opbouw

De Nederlandse vertaling van de laatste uitgave van Edge.org heet Dit verklaart alles – 156 denkers over de meest elegante inzichten aller tijden. Na een korte inleiding, geschreven door Brockman, volgt een waslijst aan korte hoofdstukken, geschreven door bekende en minder bekende wetenschappers.

Richard Dawkins, A.C. Grayling, Philip Zimbardo, Michael Shermer, Kevin Kelly en Steven Pinker maar ook Nederlandse wetenschappers als David Nieborg en Stine Jensen hebben allemaal een bijdrage geleverd. Ik vermoed dat Brockman het met me eens zou zijn, dat het niet nodig is om het boek van voor naar achter te lezen, er is namelijk geen logische opbouw in de artikelen.

Maar dat is niet erg; het boek zomaar ergens openslaan levert elke keer weer een paar minuten leesplezier op. Verdiepende teksten voor de internet-generatie, die er door velen van wordt beticht over een korte aandachtsspanne te beschikken. Degene die een gerubriceerd overzicht van de staat van de moderne (natuur)wetenschap zoekt, is hier echter duidelijk niet aan het juiste adres.

Subversieve ideeën

Het centraal stellen van de esthetische waarde van een theorie of idee levert originele invalshoeken op wetenschap op. Thomas Metzinger schrijft in zijn bijdrage: 'Elegantie is formele schoonheid, en formele schoonheid behoort als filosofisch principe tot de gevaarlijkste en meest subversieve ideeën die de mens heeft ontdekt: het is de deugd van de theoretisch eenvoud. De vernietigende kracht daarvan is groter dan die van Darwins algoritme of die van enig andere wetenschappelijke verklaring, omdat ze ons toont wat de werkelijke diepgang van de verklaring is.' Metzinger kiest daarom voor “de eenvoud zelve” als favoriete verklaring.

Verderop in het boek stelt Katinka Matson het nog korter: 'Hou het simpel.' Haar verwijzing naar Ockhams idee van het scheermes, wat we dienen te hanteren om alles wat onnodig is in een theorie, past ze op haar eigen bijdrage toe door die tot voornoemde drie woorden te beperken. Maar niet alleen wetenschapsfilosofische fijnslijperij komt aan bod, ook komen literaire voorbeelden voorbij als Shakespeare en haiku’s.

In hoeverre de centrale vraag echt beantwoord wordt in elk artikel, staat wat mij betreft wel ter discussie. Mihaly Csikszentmihalyi stelt dan ook in zijn bijdrage:'Ik hoop dat het leger sociale wetenschappers me niet uit zijn gelederen verstoot als ik opbiecht dat ik op ons terrein geen enkele theorie kan bedenken die zowel ingenieus als mooi is.' Waarna hij alsnog een poging daartoe doet in de rest van zijn artikel.

Wellicht kozen Brockman c.s. daarom voor zowel 'diepzinnige, elegante als mooie verklaringen', een in eerste opzicht nogal breed uitwaaierende vraag. Elegantie, diepzinnigheid en schoonheid zijn begrippen die elkaar ten dele overlappen en die niet eenduidig gedefinieerd zijn. Dit verklaart alles laat fraai zien dat ook niet glashelder geformuleerde vragen tot fraaie inzichten kunnen leiden. Juist door de verschillende individuele interpretaties van de vraag door de bijdragers is het een heerlijk gevarieerde reis door het kruisvlak van de werelden van esthetiek en waarheid geworden, een aanrader voor elke geïnteresseerde leek.

Titel: Dit verklaart alles  – 156 denkers over de meest elegante inzichten aller tijden
Auteur: John Brockman (red.)
Uitgever: Maven Publishing. Paperback, 443 pagina’s, EUR 18,-
ISBN: 9789490574840
 

reacties