Waardeloos onderzoek

Proeven met muizen zeggen vrijwel niets over ontstekingen bij mensen

  • Door: Elmar Veerman (Noorderlicht)
Labmuis
???link.zoom???
Labmuis

Onderzoek naar acute ontstekingsziekten bij muizen leidt vrijwel nooit tot nieuwe medicijnen voor mensen. Nu is duidelijk hoe dat komt: het afweersysteem van de knaagdieren werkt heel anders dan dat van ons. Miljarden onderzoeksgeld zijn de afgelopen decennia dus voor niets uitgegeven.

Labmuis
Zoom
Labmuis

Tientallen jaren werk van duizenden mensen kan grotendeels de prullenbak in, miljoenen muizen zijn voor niets geboren en gestorven en miljarden euro’s zijn vergooid. Waaraan? Onderzoek naar ontstekingsreacties. Muizen staan altijd model voor de mens bij zulk onderzoek, maar nu blijkt dat hun afweersysteem op een cruciaal punt totaal anders in elkaar zit dan dat van ons. Een grote groep onderzoekers schrijft dat deze week in PNAS na een tien jaar durende serie proeven. Daarin hebben ze precies gekeken welke genen actief worden bij acute ontstekingsreacties, de agressieve reacties van afweercellen die zich tegen het eigen lichaam kunnen keren.

De ontwikkeling van nieuwe medicijnen begint vrijwel altijd met onderzoek aan muizen. Pas als een middel daar succesvol is, zijn menselijke proefpersonen aan de beurt. Heel vaak blijkt dan dat zo’n nieuw middel niet doet wat de onderzoekers hadden gehoopt. Succes is zeldzaam. ‘Het succespercentage is zelfs nog slechter voor proeven op het gebied van ontsteking, een onderdeel van veel menselijke ziektes,’ schrijven Junhee Seok en collega’s. ‘Tot op heden zijn er bijna 150 klinische onderzoeken geweest waarin mogelijke medicijnen zijn getest die bedoeld waren om ontstekingsreacties te blokkeren bij patiënten in kritieke toestand, en die hebben stuk voor stuk gefaald.’

Dat is nogal een statement. Alles voor niets, een doodlopende weg. Natuurlijk stonden er af en toe mensen op die nattigheid voelden, maar helaas: ‘Ondanks commentaren die vraagtekens plaatsten bij het overmatig vertrouwen op diermodellen om het menselijk afweersysteem te begrijpen, nemen onderzoekers en toezichthouders aan dat resultaten van dieronderzoek een getrouwe weergave vormen van menselijke ziekten. Tot op heden zijn er geen onderzoeken gepubliceerd die systematisch, op een moleculaire basis, hebben nagegaan hoe goed muismodellen overeenkomen met ontstekingsziekten bij menselijke patiënten.’

De basis ontbrak dus. Al het onderzoek was gebaseerd op een aanname. Die aanname heeft dit internationaal samengestelde team nu dus kritisch getest, met een vernietigend resultaat.

Genetisch gezien lijkt een ontstekingsreactie in een muizenlijfje, bijvoorbeeld door een grote wond, een brandwond of een infectie met bacteriën in de bloedbaan, in vrijwel niets op zo’n reactie bij een mens. De twee soorten zoogdieren hebben wel genen die aan elkaar verwant zijn, maar die doen dus niet hetzelfde op het moment dat het afweersysteem op hol slaat.

In de wetenschappelijke wereld wordt met ongeloof en afschuw gereageerd op deze ontdekking, blijkt uit dit artikel in de New York Times. Het is natuurlijk ook verschrikkelijk om te beseffen dat iedereen zo lang op de verkeerde weg heeft gezeten.

Maar het is uiteraard ook goed nieuws. Het onderzoek kan nu op zoek gaan naar een aanpak die wél werkt. Hoopgevend is dat de genen die actief worden bij een ontstekingsreactie steevast hetzelfde zijn in mensen. Of ze nu man of vrouw zijn, jong of oud, ernstig verbrand of door een bacterie te grazen genomen, het maakt voor de genetische respons niet uit. Waarschijnlijk zullen al die mensen dan ook met één en dezelfde aanpak gered kunnen worden van hun eigen afweersysteem. Welke, dat is nog de vraag.

Aanvulling: uit dit onderzoek is uiteraard niet de conclusie te trekken dat alle dierproeven zinloos zijn, en ook niet dat alle onderzoek aan ontstekingen bij muizen waardeloze resultaten heeft opgeleverd. Dit onderzoek ging over een specifiek type acute ontstekingsreactie. Misschien overspelen de auteurs in PNAS hun hand een beetje als ze suggereren dat hun resultaten al het onderzoek naar ontstekingen in een nieuw daglicht stellen. Wie een kritische analyse hierover wil lezen, kan hier terecht.

reacties