Verbeelden van ervaring met klankgeschilderde woorden

  • Door: Florentine Sterk (Noorderlicht)

Ideofonen: klankgeschilderde woorden. Zintuigelijke waarnemingen weergegeven in klanken. Lees meer over het onderzoek van Mark Dingemanse.

Zoom
Mark Dingemanse

De taalwetenschap hield lange tijd vast aan het idee dat alle talen gestructureerd zouden moeten zijn als het Nederlands of het Engels, waardoor afwijkende talen vaak werden genegeerd. Toen 50 jaar geleden van dat idee af werd gestapt, werd een wereld aan taalkundige diversiteit geopenbaard.

Het onderzoek van Mark Dingemanse, onderzoeker bij het Max Planck Instituut in Nijmegen, richt zich op de betekenis en het gebruik van ideofonen in het Siwu. Het Siwu wordt door de Mawu in de Volta regio van Ghana gesproken. Ideofonen zijn ‘klankgeschilderde woorden’. Ze beelden uit hoe iets klinkt, hoe iets eruit ziet of hoe iets aanvoelt. Het grote verschil met ‘gewone’ woorden is dat ideofonen verbeelden in plaats van beschrijven. Het is een soort zintuigentaal, waarin zintuiglijke waarnemingen een bepaalde klank toebedeeld krijgen. Voorbeelden van ideofonen zijn gbogborogbo als iets stevig is, saaa voor een fris gevoel in de mond (bijvoorbeeld bij gember) of kpatàà voor een plotselinge verschijning.

Ideofonen komen goed van pas bij het vertellen van verhalen, maar worden door de Mawu vooral gebruikt om ervaringen over te brengen. Ze zijn een manier om te laten zien dat je ergens verstand van hebt, dat je de expert bent.

Waar het Siwu volgepakt is met ideofonen, komen ze in het Nederlands amper voor. Waar dat verschil precies vandaan komt, is niet geheel duidelijk. Waarschijnlijk speelt het abstracte, zakelijke karakter van de Nederlands taal een rol. Kinderen maken vaak wel nog gebruik van ideofonen als ze aan het spelen zijn, maar volwassenen zien ze al snel als ‘kinderachtig’ en proberen ze te vermijden.

Mark Dingemanse beschreef meer dan 500 ideofonen in zijn proefschrift, dat hier te lezen is. In 2012 keert hij terug naar Ghana om verder te gaan met zijn onderzoek.

“Ik ben nog steeds bezig met het leren van Siwu. Er is tegen me gezegd: ‘Je Siwu is best goed, maar je moet wel nog wat doen aan je intonatie’. Het is een uitdaging om een stap terug te doen, je eigen bril af te zetten en zonder aannames te kijken naar een andere taal en cultuur.”

reacties