Waarom de hel naar zwavel stinkt

Mythologie en geologie van de onderwereld

  • Door: Johan de Graaf - Noorderlicht Recensie Team (Noorderlicht)
Categorie├źn:
Aarde & Klimaat
Geschiedenis & Archeologie
Vergroten

De klassieke literatuur is doorspekt met voorstellingen over de verschrikkingen van de onderwereld. Het is volgens geoloog Salomon Kroonenberg de hoogste tijd dat iemand met een geologische blik de hel aan een nadere inspectie onderwerpt.

Zoom

'Waarom kregen de astronomen voor hun wetenschap de hemel, maar wij geologen de hel? Zo begint geoloog Salomon Kroonenberg (onlangs nog te horen in Labyrint Radio) in zijn nieuwste boek Waarom de hel naar zwavel stinkt zijn zoektocht. Het boek begint relatief aan de oppervlakte: in de kalksteengroeven van Jeruzalem. Gaandeweg zal ieder hoofdstuk weer een stukje dieper gaan. Tijdens de terugweg naar boven wordt duidelijk dat de mens de diepste regionen eigenlijk nog nooit fysiek heeft bereikt.

Het midden van de aarde ligt 6.400 kilometer bij ons vandaan (Washington is vanuit Nederland bezien even ver), maar toch is de mens er nog niet in geslaagd om dieper te komen dan zo’n 12 kilometer. Maar waar de mens wel in en op de aarde actief is geweest, is de invloed ingrijpend en onomkeerbaar. De activiteiten van de mens veroorzaken onherstelbare schade aan een onvervangbaar archief van kostbare wetenschappelijke schatten, betoogt de auteur.

Op reis naar het midden van de aarde

Het boek is een mengeling van een literair reisverhaal, autobiografie en een populair-wetenschappelijk verhaal over geologie. Het bedient daarmee iedereen die in aardkunde geïnteresseerd is. Op heldere wijze geeft Kroonenberg inzicht in allerlei geologische verschijningsvormen en waar deze te vinden zijn. Het zal niet makkelijk zijn om alle voorbeelden zelf te gaan bekijken, maar bijvoorbeeld de grotwoningen in Turkije, de geologie rondom Napels of vulkanen op IJsland zijn redelijk binnen reisbereik.

Ieder hoofdstuk begint met een citaat uit Dante’s 'Inferno', het hoofdstuk over de hel in zijn 14e-eeuwse epos De Goddelijke Komedie. Bij Dante bestaat de hel uit negen kringen, en voor ieder afdalingsniveau in Dante’s hel gaat Salomon Kroonenberg op zoek naar de geologische equivalenten. De zoektocht naar het dodenrijk begint in de kalksteengroeven van Jeruzalem, de plek waar Christus ter helle zou zijn gevaren. Vervolgens komt de Griekse mythologie aan de beurt en probeert de auteur in Griekenland en langs de Zwarte Zee de locatie te vinden van de diverse onderwereldrivieren die overledenen volgens de oude Grieken over moesten steken om toegang te krijgen tot het dodenrijk.

Ook het vulkanisme met zowel duidelijk identificeerbare als onherkenbare kraters in Italië komen aan bod, net als de enorme rampen die zich daar in een ver verleden hebben afgespeeld: gebeurtenissen waar wij ons nu niet meer van bewust zijn. Verder gaat Kroonenberg in op de verschillende theorieën over de binnenkant van de aarde: is die hol, gevuld met water, of met vuur? Het inzicht in de aarde blijkt maar langzaam te groeien, en het duurt lang voordat oude theorieën herzien worden.

Toverbal

In zijn boeiende schrijfstijl besteedt de auteur verder aandacht aan de menselijke hebzucht, de zoektocht naar waardevolle gesteenten en ertsen en de schade die dit aanbrengt. Dit alles ondersteund met passend illustratiemateriaal en beschrijvingen van de locaties.

Door het verhaal in te bedden in een literaire context bestaat de kans dat de lezer in de eerste instantie niet duidelijk is welke richting het boek opgaat. Maar gaandeweg wordt duidelijk dat Kroonenbergs verhaal een mengeling is van verschillende invalshoeken, waarbij de afwisseling het boek prettig leesbaar maakt. Er ontstaat zo een compleet beeld van hoe men in de loop van de geschiedenis tegen geologie aan keek.

Al met al is dit fraai geïllustreerde boek een verrassende combinatie van literatuur en geologie. Daar waar de mens bij kan komen is de schade aan de aarde groot en onomkeerbaar. Maar de aarde is geen verzamelplaats voor ons afval of om eindeloos uit te putten voor grondstoffen en kostbaarheden. Het is niet verwonderlijk dat Salomon Kroonenberg pleit voor een geologisch verdrag, ter bescherming van het kostbare, onvervangbare wetenschappelijke archief van het ontstaan en de geschiedenis van onze 'toverbal'.

Auteur: Salomon Kroonenberg
Titel: Waarom de hel naar zwavel stinkt. Mythologie en geologie van de onderwereld
Uitgever: Uitgeverij Atlas
Paperback, 400 pagina’s, EUR 24,95
ISBN: 978 9045 0187 68
 

 

reacties