IJsbeer gaat vreemd

Kruisingen mogelijk extra bedreiging voor voortbestaan ijsberen

Veel ijsberennieuws, deze week in  Nature . (afbeelding: Nature)
Vergroten
Veel ijsberennieuws, deze week in Nature . (afbeelding: Nature)

Goed nieuws en slecht nieuws voor de ijsbeer, deze week in het blad Nature. Het goede nieuws is dat het misschien nog niet te laat is om te ijsbeer voor uitsterven te behoeden. En het slechte dat de ijsbeer nog meer bedreigingen kent dan alleen het verdwijnen van het poolijs.

Wie het nieuws de laatste paar jaar een beetje volgt heeft het vast al eens gehoord: het ziet er slecht uit voor de ijsbeer. Het leefgebied van de witte reuzen krimpt, omdat door de opwarming van de aarde steeds meer poolijs smelt. En daardoor wordt het steeds lastiger voor de dieren om voldoende voedsel bij elkaar te scharrelen.

Maar het verdwijnende ijs is niet het enige dat het voortbestaan van de soort bedreigt, schrijven drie Amerikaanse biologen deze week in Nature. Brendan Kelly en zijn mede-auteurs waarschuwen daarin voor het gevaar van kruising tussen soorten. Als ijsberen hun leefgebied kwijtraken, zullen ze op zoek gaan naar andere plekken om hun kostje bij elkaar te scharrelen. Bijvoorbeeld zuidelijker, dieper Alaska en Canada in. Maar daar leven al beren: grizzlyberen. De laatste jaren zijn deze landberen juist, ook door de opwarming, steeds verder naar het Noorden getrokken. En die grizzly’s vinden het soms helemaal niet erg om met ijsberen te paren.

Dat ijsberen en grizzlyberen samen jongen kunnen krijgen, was al bekend uit dierentuinen, waar ze soms samen in hokken worden gehouden. Het nageslacht van zulke grizzly-ijsbeer kruisingen – laten we ze ijsly’s noemen - ziet er ook echt uit als een mengeling van hun ouders. Ze zijn bijvoorbeeld wit met een bruine snuit en bruine poten, of zijn in hun geheel lichtbruin. De afgelopen paar jaar zijn er meerdere ijsly’s in het wild gezien. En van twee van zulke beren, die door jagers waren afgeschoten, is met behulp van DNA-onderzoek vastgesteld dat het ook echt kruisingen waren, en niet ijsberen die een beetje vies waren geworden.

De biologen denken dat door het smelten van het Noordpoolijs steeds vaker van zulke kruisingen tussen soorten zullen voorkomen. En niet alleen tussen ijsberen en grizzlyberen. Er zijn ook kruisingen gespot tussen bijvoorbeeld verschillende soorten zeehonden en verschillende walvissoorten. Volgens de drie wetenschappers zijn er laatste paar jaar 34 mogelijke kruisingen geteld tussen Arctische (zee)zoogdieren en soorten die in de buurt van de poolcirkel leven. Veertien diersoorten die bij deze kruisingen betrokken zijn staan te boek als bedreigd, en soms zelfs als ernstig bedreigd.

En daar zit ‘m het probleem. De biologen erkennen zelf namelijk ook dat kruisingen tussen soorten op zich niet zo erg zijn. Het kan juist leiden tot de evolutie van hele nieuwe soorten. Maar als een bedreigde soort op grote schaal gaat paren met een andere soort, kan dat z’n uitsterven versnellen. Het is ook niet mogelijk om een soort als de ijsbeer terug te krijgen uit de kruising van ijsberen en grizzly’s. Maar: op welke schaal precies dieren van de Noordpool hun toevlucht zoeken bij naburige soorten, en in hoeverre dit zal toenemen als het ijs verder smelt, is niet bekend. Kelly pleit dus voor meer onderzoek naar dit fenomeen.

In hetzelfde nummer van Nature staat ook nog een beetje goed nieuws voor de ijsbeer. Volgens een theorie van een aantal jaar geleden kent het smelten van het poolijs een zogenoemd ‘point of no return’. Als het ijs verdwijnt, vangt het het zeewater dat eronder lag meer zonlicht en warmt het op. Op een gegeven moment zal die zeewatertemperatuur zo ver oplopen dat het ijs nog maar heel lastig terug kan komen. En dan is het gedaan met de poolkap. Maar volgens nieuwe berekeningen zal het verdwijnen van het ijs toch vrij geleidelijk gaan, en kan het proces wel degelijk omgekeerd worden.

Dat betekent ook dat de ijsbeer nog een kans heeft. Als tenminste voorkomen kan worden dat het ijs bij de Noordelijke poolcirkel al te ver afsmelt. Volgens de auteurs van het stuk mag de gemiddelde temperatuur op aarde dan niet meer stijgen dan 1,25 graad ten opzichte van nu. En moet er tegelijkertijd ook een actief beschermingsbeleid voor de ijsbeer worden gevoerd. Bij een hogere opwarming zal de wereldwijde ijsbeerpopulatie waarschijnlijk zo klein worden dat de soort niet meer te redden is.

Het is wel nogal de vraag of die temperatuurstijging inderdaad zo ingeperkt kan worden, bijvoorbeeld via een vermindering van de CO2-uitstoot. Het onlangs in Cancun afgesloten VN klimaatakkoord stelt als doel de opwarming te beperken tot een stijging van twee graden in 2050. En daarvoor is al een flinke inperking van de uitstoot van broeikasgassen nodig. Om de opwarming terug te brengen naar 1,25 graad zijn waarschijnlijk nog drastischere maatregelen nodig.

Nadine Böke

Brendan Kelly e.a., The artctic melting pot, in: Nature, 15 december 2010.

Steven C. Amstrup e.a., Greenhouse gas mitigation can reduce sea-ice loss and increase polar bear persistence, in: Nature, 15 december 2010.
 

reacties