Weddenschap helpt wetenschap

IJs smelt steeds sneller

De driepoot wordt opgericht (alle foto's Julie Coghill)
Vergroten
De driepoot wordt opgericht (alle foto's Julie Coghill)

Klimaatveranderingen zijn moeilijk meetbaar, omdat ze zich over tientallen jaren uitstrekken. Maar dankzij locale gebruiken ontdekken onderzoekers soms beschrijvingen van weersomstandigheden die onverwacht handig zijn voor wetenschappelijk onderzoek. Zoals een wedstrijd in Alaska, die met simpele middelen het smelten van het rivierijs meet.

Het dorp Nenana telt slechts 500 zielen, maar weet vaak meer dan 150.000 mensen zo gek te krijgen mee te doen aan een plaatselijke weddenschap: de jaarlijkse 'Nenana ice classic'. Met een inzet van twee dollar per deelnemer stijgt de hoofdprijs regelmatig tot boven de 300.000 dollar, op te strijken door degene die tot op de minuut nauwkeurig het tijdstip raadt waarop een houten driepoot door het ijs van een bevroren rivier zakt. Nenana ligt in Alaska aan het riviertje Nenana, dat anderhalve kilometer verder uitmondt in de Tanana. Beide waterwegen zijn 's winters stijfbevroren en onbevaarbaar. Maar ergens tussen ruwweg half april en half mei komt er een einde aan de isolatie van het gebied, als de stijgende temperatuur het ijs doet smelten, en de wateren weer bevaarbaar worden. In 1917 zaten arbeiders die aan een brug over de Tanana werkten, daar met smart op te wachten. Door gebrek aan bouwmateriaal verveelden ze zich, en startten ze de weddenschap. De pot liep al meteen hoog op, met 800 dollar. Misschien is dat de reden dat de wedstrijd sindsdien jaarlijks wordt gehouden. Inmiddels doen ook mensen van buiten de Verenigde Staten mee, en vorig jaar was een Japanner uit Tokio een van de winnaars. De Amerikaanse overheid heeft de wedstrijd dan ook officieel tot gokspel gekwalificeerd. De houten driepoot wordt op het ijs neergezet als dat nog dik en stevig is. Tegen de tijd dat het begint te kraken, wordt er een touw aan het bouwsel bevestigd, dat aan de andere kant verbonden is met de wijzers van een klok in een uitkijktoren. Vanaf dat moment lopen vrijwilligers voortdurend wacht. Komt er echt beweging in de driepoot, dan gaat een sirene af en haast iedereen zich naar de rivier. Als het gevaarte uiteindelijk door het ijs zakt, trekt het touw strak en stopt de klok op het winnende tijdstip. De juiste datum en tijdstip variëren sterk. Dit jaar was het 8 mei, één uur 's middags, maar in 1998 wonnen degenen die hadden gegokt op 20 april, om zes voor vijf in de morgen. Maar omdat die gegevens nu al 84 jaar lang worden verzameld, zijn die soms grote verschillen toch van belang voor klimaatonderzoekers. Raphael Sagarin en Fiorenza Micheli van de Stanford Universiteit schrijven in het vakblad Science dat ze in de uitslagen van de wedstrijd een trend zien: sinds 1917 breekt het ijs bij Nenana nu gemiddeld vijf en een halve dag eerder. Volgens de auteurs is dat een duidelijk bewijs dat de aarde geleidelijk opwarmt. "Deze resultaten laten zien dat de lente steeds vroeger begint." De wedstrijduitslagen bevestigen wat ook in ander klimaatonderzoek is vastgesteld. Verschillende publicaties melden dat het tussen 1900 en 1940 iets warmer werd, dat de gemiddelde temperatuur daarna tot pakweg 1970 daalde, om vervolgens weer te klimmen. Dezelfde fluctuatie vonden de onderzoekers terug in Nenana. Ter controle keken ze ook naar de weersomstandigheden die sinds 1949 in een meteorologisch instituut 90 kilometer verderop dagelijks op meer wetenschappelijke wijze zijn genoteerd. Het bleek allemaal te kloppen. "De wetenschap heeft lang de neus opgehaald voor ongebruikelijke data," zeggen Sagarin en Micheli in een persbericht. "Maar omdat klimaatveranderingen zich over lange tijd uitstrekken, en er vroeger niet over werd nagedacht, moeten we ons richten op zulke gegevens." Marc Koenen R. Sagarin & F. Micheli: Climate change in Nontraditional Data Sets. In: Science, vol. 294, p. 811 (26 oktober 2001)

reacties