Ook het zuiden brandde

Meteoriet verwoestte wereldwijd

De Dekkan-trappen in India, lava van 65 miljoen jaar oud (bron http://www.prl.ernet.in/~isotope)
Zoom
De Dekkan-trappen in India, lava van 65 miljoen jaar oud (bron http://www.prl.ernet.in/~isotope)

Het wordt erg moeilijk voor het handjevol onderzoekers die ontkennen dat de dinosaurussen door de inslag van een meteoriet zijn uitgeroeid. Nieuw gevonden plantenfossielen suggereren dat de gevolgen van de klap ook op het zuidelijk halfrond desastreus waren. De vondst laat weinig ruimte voor het idee dat enorme vulkaanuitbarstingen een einde aan de reuzenhagedissen maakten.

Zo'n dertig jaar geleden dachten geologen de oorzaak te hebben gevonden voor de massale slachting van het leven op aarde, die plaats vond op de grens tussen de geologische tijdvakken Krijt en Tertiair, 65 miljoen jaar geleden. Aardlagen uit het Krijt bevatten veel fossielen van planten- en diersoorten die in de jongere Tertiair-afzettingen plotseling verdwenen zijn. Uitgeroeid, is de conclusie. De dinosaurussen zijn het bekendste voorbeeld, maar het lijkt erop dat meer dan zeventig procent van alle levensvormen het loodje legde. Begin jaren zeventig ontdekten geologen dat rond dezelfde periode enorme vulkaanuitbarstingen plaatsvonden in het huidige India. De lava die toen werd uitgebraakt is versteend in de zogeheten 'Dekkan-trappen'. De erupties behoorden tot de grootste uit de geschiedenis, en hielden vermoedelijk vijfhonderdduizend jaar aanhielden. Het idee was dat de atmosfeer langzaam vergiftigde door de uitgestoten kooldioxide, zwavel, fluor en ander gemeen spul, zodat de soorten geleidelijk van de aardbodem verdwenen. Maar eind 1978 deed een andere theorie zijn intrede. Luis Alvarez en de Amsterdamse geoloog Jan Smit vonden toen onafhankelijk van elkaar in het laagje tussen Krijt en Tertiair opvallend veel iridium, een metaal dat op aarde zeldzaam is, maar rijkelijk veel voorkomt in meteorieten. De twee ontwikkelden als eersten het idee dat de dinosaurussen - en alle andere soorten - werden weggevaagd door een botsing tussen de aarde en een brok steen uit de ruimte. Inmiddels is dat idee algemeen geaccepteerd, zeker nadat in 1990 de inslagkrater werd teruggevonden: onder het Mexicaanse schiereiland Yucatan. Volgens Smit zijn de soorten destijds niet geleidelijk, maar in een korte periode van maanden tot enkele jaren gestorven. Dat komt, zegt hij, omdat het pakweg 10 kilometer in doorsnede tellende rotsblok in een ondiepe zee stortte, waar een kilometers dikke kalklaag op de bodem lag. Die verdampte in een oogwenk en verzuurde de atmosfeer voor zeker enkele jaren. In combinatie met het stof in de lucht dat het zonlicht minstens net zo lang verduisterde, werd het voortbestaan voor vele soorten onmogelijk. Toch zijn er nog enkele onderzoekers die meer zien in de vulkaantheorie. Zij ontkennen niet dat er een meteoriet is ingeslagen, maar menen dat de effecten daarvan tot het noordelijk halfrond beperkt bleven. De klap zal de dinosaurussen geen goed hebben gedaan, redeneren zij, maar de genadeslag was toch de aanhoudende vulkaanuitbarstingen in India. Maar dat is moeilijk vol te houden nu Zweedse en Nieuw-Zeelandse geologen hebben ontdekt dat ook Nieuw-Zeeland de resten van de inslag draagt. Zij troffen het iridiumrijke laagje tussen Krijt en Tertiair aan in een gebied dat voor de inslag een moeras moet zijn geweest, met een keur aan bomen, bloeiende planten en andere begroeiing. Na de klap bleef daar weinig van over, en konden alleen enkele varensoorten in leven blijven - de fossielen van hun sporen uit die tijd zijn althans bijzonder talrijk, terwijl de stuifmeelkorrels en sporen van de eerder zo talrijke vegetatie na de inslag ontbreken. "Onze bevindingen geven aan dat de vernietiging van de bossen na de meteorietinslag een wereldwijd fenomeen was. Zelfs de geografisch geïsoleerde vegetatie van Nieuw-Zeeland, ver verwijderd van de plaats van de inslag, werd zwaar getroffen," schrijven de geologen in het tijdschrift Science. En dat niet alleen: uit hun gegevens blijkt dat het verdwijnen van de planten binnen enkele jaren een feit was. Ze hebben zelfs de sporen gevonden van grote bosbranden die er kort na de inslag hebben gewoed. Vermoedelijk werden die aangestoken door terugvallend gloeiend heet puin dat tijdens de klap de lucht in werd geslingerd. Het is moeilijk voorstelbaar dat de vulkaanuitbarstingen in India zo'n natuurramp op Nieuw-Zeeland konden veroorzaken. En goed, de afstand tussen Mexico en Nieuw-Zeeland is nog groter, maar dat geeft eens te meer aan dat er een uitzonderlijke gebeurtenis plaatsvond: overal ter wereld waar gesteente uit de grens tussen het Krijt en het Tertiair bewaard is gebleven en onderzocht werd, is iridium teruggevonden. Marc Koenen Vivi Vadja et. al.: Indication of Global Deforestation at the Cretaceous-Tertiary Boundary by New Zealand Fern Spike. In: Science, vol. 294, p. 1700 (23 november 2001)

reacties